aanbod openbaar vervoer: januari 2017
milieuprestatie bussen: augustus 2016
vraag openbaar vervoer: mei 2015

donderdag 11 augustus 2016

In Arnhem-Nijmegen rijden de schoonste bussen in 2016

De schoonste bussen zowel wat betreft emissie van broeikasgassen als fijnstof en stikstofoxiden rijden in 2016 in Arnhem en Nijmegen gevolgd door de gemeenten in Haaglanden en West-Brabant.

Een bus stoot CO2 en andere vervuilende stoffen uit net als een personenauto. De euronormen geven aan wat de emissie is van fijn stof (PM10) en stikstofoxide (NOx). Deze stoffen verslechteren de luchtkwaliteit. Ov-autoriteiten zijn niet alleen verantwoordelijk voor het openbaar vervoer maar hebben ook belang bij duurzaamheidsthema’s als luchtkwaliteit en CO2. Direct via de provincie, de MRA of via het verlengd lokaal bestuur van de gemeenten binnen de metropoolregio. Veel ov-autoriteiten nemen in de concessie dan ook eisen op over deze emissies van bussen. De Europese emissiestandaard geeft aan hoeveel nieuwe bussen mogen uitstoten middels een Euro norm. Door bij te houden hoeveel bussen in een concessie rondrijden met welke emissiewaarde geeft het CROW-KpVV inzicht in de milieuprestatie van de concessie. Dit publiceert CROW- KpVV jaarlijks middels de kaart Milieuprestatie ov-bussen. De tekst in deze paragraaf is grotendeels overgenomen uit deze kaart. Daarbij zijn in dit dashboard de cijfers van een concessie toegekend aan de inliggende gemeenten. En zijn er totaalscores op de emissie PM10, NOx en CO2 berekend.
                
Download hier de kaart Milieuprestatie OV-bussen 2016



Per concessiegebied is aangeven welke categorie Euro-norm de bussen hebben. Als hoofdkleur is de kleur gekozen van de meest voorkomende categorie. De kaart geeft de stand weer van voorjaar 2016. Achtpersoonsbussen zijn niet meegeteld. Lesbussen, bussen voor leerlingenvervoer en reservematerieel evenmin. De gegevens zijn afkomstig van de ov-autoriteiten. In concessies waar het wagenpark uit verschillende categorieën bussen bestaat, bijvoorbeeld Euro III en EEV, staan er even zoveel cirkels.

Onderstaand filmpje laat zien hoe snel deze deelsector groener wordt:



Opwarming
Euronormen hebben betrekking op vervuilende emissies, zoals stikstofoxides en fijnstof. Ze gaan niet over de de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2 en CH4. Daarom ontwikkelt CROW een andere indicator: CO2 per reizigerskilometer (‘Well-to-wheel’). Op de kaart is wel in aanvulling op de Euronormen een categorie ‘elektrisch’ opgenomen voor bussen zonder emissies tussen de energieopslag en de wielen (‘Tank-to-wheel’).


Aantal euro III-bussen slinkt flink in 2016
In het voorjaar van 2016 rijden er in Nederland 4.907 bussen. Dat zijn er 39 minder dan in 2015. Er worden meer voertuigen ingezet in de concessies Hoeksche Waard, Drechtsteden Alblasserwaard Vijfheerenlanden, Zuidoost-Brabant en Zuid-Limburg, terwijl er juist minder bussen rijden in de concessies Twente, Veluwe, Achterhoek Rivierenland, Arnhem Nijmegen, Amstelland Meerlanden en Regionaal Busvervoer Haaglanden.
Grote verschuivingen zijn er het afgelopen jaar niet. De meest opvallende, maar niet onverwachte verandering is dat het aantal Euro III-bussen opnieuw flink slinkt en wel van 233 tot 128 bussen, waarmee het aandeel nog maar 2 procent is. Ze rijden hoofdzakelijk nog in Noord-Holland Noord. De aandelen van Euro IV en V dalen beide een procentpunt tot respectievelijk 1 en 9 procent (respectievelijk 48 en 464 bussen). Het aandeel EEV stijgt van 70 naar 72 procent waarvan 9 procent bio-CNG en 4 procent aardgas. Euro VI stijgt van 12 naar 14 procent (682). Wat betreft Euro VI mag niet onvermeld blijven dat de emissie van fijnstof uit de motor kleiner is dan de fijnstof die het resultaat is van de slijtage van de banden. De belangrijkste ‘vergroening’ van het wagenpark vindt plaats in de concessie Drechtsteden, Alblasserwaard, Vijfheerenlanden (DAV) en de concessie Zeeland. Door de verschuiving van materieel rijden er nu uitsluitend EEVbussen en een achttal Euro VI-bussen. In Zeeland stromen 59 Euro VI-bussen de nieuwe concessie binnen. Als we kijken naar ‘schoonste ov-concessie’ (luchtkwaliteit) dan staat de concessie West-Brabant met alleen maar Euro VI-bussen bovenaan. Kijken we naar ‘duurzaamste ov-concessie’ (CO2-uitstoot en hernieuwbare energie) dan staat de concessie Arnhem Nijmegen met zijn trolley- en groengasbussen met afstand bovenaan.

Bussen
Soort energie
Aantal
Percentage
Elektrisch
61
1
EuroVI
682
14
bio-CNG
435
9
EEV aardgas
209
4
EEV
2869
58
Euro V
464
9
Euro IV
58
1
Euro III
128
3
Euro II
1
0
totaal
4907
100




Broeikas en luchtkwaliteit
Naast stoffen die de luchtkwaliteit verslechteren stoot een voertuig met verbrandingsmotor ook CO2 uit. Deze stof draagt bij aan het broeikaseffect. Op grond van de emissie van CO2, NOx en PM10 is de volgende duurzaamheidsscore per type motor/energiebron gegeven (zie voor de berekening het databestand):

Euro III
Euro IV
Euro V
EEV
EEV
aardgas
EEV
bio-CNG
Euro
VI
Elektrisch
1,0
1,8
2,0
2,8
3,1
5,5
5,0
9,0

Bij deze score is de rekening gehouden met de emissies per euronorm en de gemiddelde bezettingsgraad van een bus. Voor een echt goede vergelijking zijn de werkelijke reizigerskilometers nodig.
Wanneer we de bussen van een concessie wegen volgens bovenstaande tabel blijkt dat de schoonste bussen in de concessie van de regio Arnhem Nijmegen rijden, gevolgd door gemeenten in de concessies Haaglanden en West-Brabant:

Gebiedsconcessies
(stand voorjaar 2016)
milieuprestatie
gemiddelde score 
op schaal 1-10
Stadsregio Arnhem Nijmegen
6,1
Busvervoer Haaglanden Stad
5,5
West- Brabant
5,0
Zeeland
4,6
IJsselmond (Ov. en Fl.)
4,1
Oost-Brabant
4,1
Stadsvervoer Utrecht
4,0


Onderstaande tabel laat zien dat de schoonste bussen in 2016 in de grote steden rijden:

Milieuprestatie bussen 2016
stedelijkheid
gemiddelde
score
aantal
gemeenten
zeer sterk
4,6
13
sterk
3,3
56
matig
3,5
79
weinig
3,5
142
niet
3,2
94
gemiddeld
3,4
384

Zero emissie
Het aantal zero-emissiebussen is nu nog beperkt. Hun aandeel is nauwelijks meer van 1 procent van de ov-vloot. Maar dat gaat snel veranderen. Op 15 april ondertekenden vertegenwoordigers van de rijksoverheid, het Interprovinciaal Overleg en de twee vervoerregio’s een bestuursakkoord waarin zij vastlegden dat op zijn laatst in 2030 alle ov-bussen emissievrij ‘vanaf de uitlaat’ zijn. Met ingang van 2025 moeten nieuw instromende bussen sowieso emissieloos zijn. Nieuwe bussen maken dan gebruik van hernieuwbare energie. De transitie van diesel naar elektrisch in het regionale openbaar vervoer is inmiddels gestart. In de programma’s van eisen voor de aanbestedingen van concessies was het al een terugkomend onderwerp. Met de nieuwe dienstregeling 2017 worden naar verwachting meer dan 80 zero-emissiebussen ingezet, in ieder geval in de nieuwe concessies Zuidoost-Brabant (40 gelede bussen in Eindhoven), Limburg (15 stuks in Venlo), en Zuidoost-Fryslân (14 op Vlieland, Terschelling en Ameland). Daarnaast worden er in 2017 proefprojecten met waterstofbussen gestart in Groningen, Arnhem, Zuid-Holland, Rotterdam en Eindhoven.

Bezettingsgraad
Hoewel een schone bus meer uitstoot dan een personenauto, zitten er gemiddeld ook meer mensen in. Per reizigerskilometer kan de fijnstof- en CO2-emissie van bus daarom al snel lager zijn dan van een auto.
Hoeveel reizigers moeten er in een bus zitten om tot een vergelijkbare fijn stof- en NOx -emissie per reiziger te komen als een personenauto? De relevante cijfers zijn in het STREAM rapport te vinden:

Tabel 4 Emissiekentallen per reizigersskilometer voor schone en zuinige personenauto’s
bez
TTW**-emissies (g/rkm)
WTT**-emissies (g/rkm)
Voertuigtype
(rzg)
CO2-eq.
NOx
PMv
PMsl
CO2-eq.
NOx
PM10
Personenauto
Benzine Euro 5
1,39
127
0,015
0,0017
0,012
26
0,082
0,010
Benzine Euro 6
1,39
127
0,015
0,0017
0,011
26
0,082
0,010
Benzine hybride
1,39
102
0,015
0,0017
0,012
21
0,065
0,008
Benzine plug-in hybride
1,39
63
0,009
0,0011
0,012
42
0,078
0,006
Bioethanol (E85)
1,39
30
0,017
0,0020
0,012
18-145 (58*)
0,241
0,043
Diesel Euro 5
1,39
113
0,415
0,0032
0,012
27
0,050
0,005
Diesel Euro 6
1,39
113
0,273
0,0032
0,011
27
0,050
0,005
Diesel hybride
1,39
91
0,415
0,0032
0,012
22
0,040
0,004
Biodiesel Euro 5 (B100)
1,39
1
0,519
0,0019
0,012
13-179 (148*)
0,078
0,013
Elektrisch
1,39
0
0
0
0,012
77
0,099
0,004
CNG
1,39
111
0,035
0,0017
0,012
25
0,061
0,004
Bio-CNG
1,39
4
0,035
0,0017
0,012
-132-77 (50*)
0,031
0,002
Waterstof
1,39
0
0
0
0,012
6-413 (91*)
0,116
0,016

* Voor CO2-eq. bestaat een grote bandbreedte. Dit is een schatting van de middenwaarde,
** Tank To Wheel (TTW) Well To Tank (WTT)


Tabel 5 Emissiekentallen per reizigersskilometer voor schone en zuinige ov-bussen

Voertuigtype
bez
(rzg)
TTW**-emissies (g/rkm)
WTT**-emissies (g/rkm)
CO2-eq.
NOx
PMv
PMsl
CO2-eq.
NOx
PM10
OV-bus
Euro 3
9,0
114
1,07
0,019
0,009
27
0,05
0,005
Euro 5
9,0
114
0,45
0,009
0,009
27
0,05
0,005
EEV diesel
9,0
114
0,44
0,003
0,009
27
0,05
0,005
EEV aardgas stoichiometrisch
9,0
115
0,22
0,004
0,009
26
0,06
0,004
Bio-CNG
9,0
5
0,22
0,004
0,009
-137-80 (51*)
0,03
0,002
Dieselhybride
9,0
97
0,44
0,003
0,009
23
0,04
0,005
Elektrisch
9,0
0
0,00
0,000
0,010
116
0,15
0,006


* Voor CO2-eq. bestaat een grote bandbreedte. Dit is een schatting van de middenwaarde,
** Tank To Wheel (TTW) Well To Tank (WTT)
Bron: STREAM personenvervoer 2014


Voor de luchtkwaliteit (PM en NOx) is vooral de TTW emissie (‘wat er uit de uitlaat komt’) belangrijk omdat die direct op straat plaatsvindt. Voor het broeikaseffect (CO2) zijn de WTT (de emissie als gevolg van delven, productie, vervoer en distributie) en de TTW even belangrijk. Bij de tabellen is uitgegaan van een gemiddelde bezettingsgraad van 9 personen voor een ov-bus en 1,39 personen in een personenauto. Hiervan uitgaande blijkt dat de fijnstof en stikstofoxide emissies per reizigerskilometer van een benzine euro 5/6 personenauto lager is dan voor een diesel euro 3/5 ov-bus (zie de oranje cellen). De CO2 emissie is bij de bus lager (zie groene cellen). Bij de euro 5 norm is de totale emissie fijn stof ongeveer vergelijkbaar, maar een euro 5 bus stoot ongeveer 30 keer meer NOx uit per reizigerskilometer dan een euro 5 benzine personenauto. Bij de CO2 emissie zijn hybride personenauto’s meestal beter dan een bus; benzine hybride auto’s scoren ook bij NOx beter.

Uit deze vergelijkingen blijkt dat een bus niet vanzelfsprekend bijdraagt aan een gezondere leefomgeving, zeker waar bussen in stadscentra rijden en de emissie dicht bij voetgangers en fietsers plaatsvindt.

Een modal shift van auto naar bus met als het doel het beperken van de emissie werpt pas vruchten af als er gemiddeld genoeg personen in deze bus zitten. Hoeveel personen hangt af van het voertuigtype (euronorm) en de emissie waar je het meeste belang aan hecht: CO2, fijn stof of NOx. Hierbij is het belangrijk om te beseffen dat het om normen gaat. Wetenschappers zijn het inmiddels eens dat voor de gezondheidseffecten van het verkeer fijn stof geen goede indicator is. NO2 zegt al meer, maar de roetindicator is beter (zie het dashboardgezondheid en het dashboard schone lucht).


De belangrijkste kenmerken per gemeente (Aa en Hunze - Losser) vindt u hier:
.
De belangrijkste cijfers voor de gemeenten Maasdonk tot Zwolle vindt u hier:
U vindt alle cijfers in het databestand bij de dashboards

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen